Türkmenistanda erkeklere ortaça 65.7 ýyl ömür garaşýar, aýallar welin olardan azyndan 7 ýyl köp ýaşaýarlar. Olaryň tas 70%-i bolsa ýokanç däl kesellerden ýogalýarlar we janyna kast edýän erkekleriň hem sany aýallaryňkydan 7 esse köp.

Bu sanlar bize ýurdumyzda erkek bolup ýaşamagyň kynçylyklary barada nämeleri bildirýär? Erkekleriň ömürlerini uzaltmak we durmuş şertlerini gowulandyrmak üçin hökümet, jemgyýet we şahsyýet hökmünde nämeleri edip bileris?

Klimaks döwri adatça aýallara degişli edilip, ýumurtgalyklaryň işiniň peselmegi we aýbaşylaryň üýtgemegi bilen başlanýar. Döwrebap lukmançylykda erkek adamlarda hem şeýle ýagdaýyň döreýändigini subut edýän barlaglar bar.

"Erkekleriň klimaksi" ýa-da "andropauza" – bu erkeklik gormonlarynyň ýetmezçiligi bilen ýüze çykýan hemme ýagdaýlaryň umumy atlandyrmasydyr. Adatça 50 ýaş töweregi ýüze çykyp, önelgelilik we seksual işjeňligiň peselmegi bilen alamatlanýar.

Erkeklik jyns mäzi – gormonlary we gormona meňzeş maddalary işläp çykarýan mäzli dokumadan we myşsalardan ybarat, uly bolmadyk agzadyr. Jyns mäzi kiçi çanaklykda, peşew haltanyň aşagynda ýerleşip, peşew çykaryjy kanalyň başlangyjyny gurşap alýandyr. Bu agza dölüň düzüminiň esasyny düzýän we erkeklik jyns öýjükleriniň hereketjeňligini amala aşyrýan suwuklygy işläp çykarýar.

Erkeklik jyns mäziniň adenomasy – bedeniň gormonal durkuny üýtgedýän we erkek adamynyň peşew bölüp çykaryjy ulgamyna we seksual işjeňligine täsir edýän çynlakaý çemeleşmeli keseldir.

Adatça androlog hem, urolog hem "erkekleriň lukmany" hasaplanýar. Olar biri-birinden nähili tapawutlanýar?

Ýurdumyzda dürli ýaşdaky erkek adamlar lukmana ýüz tutmakdan gorkýarlar. Aýallar öz saglygyna jogapkärli çemeleşip, çydamlylygy bilen tapawutlanýarlar, emma erkekler barada beýle diýip bolmaýar. Olaryň aglabasyny lukmançylyk enjamlarydyr-gurallary gorkuzýan bolsa, köpüsi tötänleýin anyklanan keseliň öňünde ejizlemekden çekinýärler. Aslynda erkek adamlar hassahanada barlagdan geçmegi boş wagt ýitirme hasaplaýarlar. Şeýdip, wagtynda anyklananda doly bejerip boljak keseller dowamly görnüşe ýa-da gaýraüzülmeli ýagdaýa geçýärler we erkek adamyň durmuşynyň hilini peseldýärler.

"Salam hormatly lukmanlar! Mende şular ýaly ýagdaý bolýar. Birden-birden peşew gelýän ýaly bolýar, ýöne peşew gelenok. Içki eşik geýsem hem gyzyp biynjalyk edip dur. Erkekligimiň ujy gyzýar. Bu ýagdaý nämäniň alamatyka?"

Saýtyň okyjysy.

"Salam lukman! Soňky wagtda mende jynsy gatnaşykdan soň agyry we jyns agzamdan bölüniň çykmalar peýda bolýar. Mahal-mahal gasykda agyry bolýar. Bu nämeden bolup biler?"

Saýtyň okyjysy.

"Hormatly lukman! Men lukmana barlaga gitjek bolýaryn. Ol öňünden peşew etmän gelmegimi tabşyrdy. Barlag geçmek üçin ýene nähili taýynlyk görmeli?"

Saýtyň okyjysy.

"Oglanlar aglamaýar: sagdyn erkeklik" – bu "White Ribbon" guramasynyň Kanadadaky hem-de Awstraliýadaky şahamçalarynyň bilelikdäki sosial mediýa kampaniýasydyr. Terjimäniň asyl nusgasy.

Terjime eden Jumadurdy Rejebow

Doglan pursatymyzdan başlap, biz öz jynsymyza görä terbiýelenýäris. Hatda akyl ýetirmezden, belli bir jynsyň ösüş ýolundan ýöräp kemala gelýäris. Şol ýoldan çykaýsak welin, ýakymsyz netijeler garaşyp bilýär.

Adatça, dogumlylygy, syratlylygy, ähli şertlerde ýeňişe ymtylmagy, hiç haçan yza tesmezligi, güýçli erki, duýguçyl däldigi, we ulalandaky jynsy kuwwatlylygy üçin oglanlar "hakyky erkek" diýlip taryplanýar. Gyzlardan bolsa, ejizlemek, gerek bolanda kömek soramak, diýlene gulak asmak, belli kärleri saýlamak, we jynsy aýratynlygyny goramak talap edilýär.

Suratyň awtory: KÄ

Öz daş keşbini, görküni daş-töweregindäki adamlaryň kabul edişi, garaýyşlary barada diňe gyzlar aladalanýarlarmy?

Ýok! Mediada, kitap-jurnallarda gyzlar hakda kän gürrüň edilsede, oglanlar hem öz görki, boý-syratlaryna degişli düşünjeler, basyşlar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Jemgyýetde gyzlardan we oglanlardan edilýän talaplar tapawutlanýarlar. Şeýle düşünjeler her bir jemgyýetde ornaşan stereotiplere (zyýanly düşünjelere), erkek we aýal bedeniniň "bolmaly standartlaryna" esaslanýar.

"Erkekler ejizlemeýärler. Olar misli galaýy ýaly berk." diýýärler. Jemgyýet erkek adamlara hemişe örän berk talaplary bildirýär – ol maddy taýdan garaşsyz we jemgyýetde saldamly orny eýelemeli, maşgalabaşy bolmaly we gowşaklygy, ejizligi bildirme oňa hiç haçan rugsat berilmeýär.

Aýallar bilen deňeşdirlende, olaryň emosional taýdan has durnuklylygyna we nerw ulgamynyň başgaça işleýändigine garamazdan, erkeklerde hem emosional keşbiň peselmegi, ruhyçökgünligiň ýüze çykmagy ýaly ýagdaýlar döräp bilýändir.