Megerem, "pollusiýa" sözüniň näme aňladýandygyny hemme erkek adamlar bilmeýän hem bolsa, bu ýagdaýy jynsy kämilleşme döwründen soň olaryň köpüsi başyndan geçiren bolmagy mümkin. Türkmençilikde, esasan hem ýetginjekleri oňaýsyzlyga salýan bu ýagdaýy "şeýtan oýnama" diýip hem atlandyrýarlar.

Pollýusiýa – bu ýetginjeklerde we erkek adamlarda, jynsy gatnaşyga we masturbasiýa bagly bolmazdan tohumlyk suwuklygynyň ygtyýarsyz bölünip çykmagydyr. Erkek adamlarda pollýusiýa köplenç gijelerine ýüze çykyp, erotiki häsiýetli düýşleriň görülmegi bilen utgaşýandyr.

Dünýädäki erkek adamlaryň 80%-ne öz dürmuşlarynda ata bomak miýesser eder diýlip täze hasabatda nygtalýar. Erkek oglanlaryň aglaba bölegi çaga idegi barada habardar bolup, olaryň bu barada öz düşünjeleri bolýarlar. Gynansakda çaga terbiýesinde, çaga ideg etmekde atalaryň tutýan möhüm orny entek jemgýýetiň doly üns merkezinde bolmadyk meseledir.

Şu ýylyň 15-nji iýunynda "Dünýadäki atalaryň ýagdaýlary" atly hasabat birinji gezek taýýarlanyp köpçülige hödürlendi. Hasabat atalaryň çagalarynyň durmuşyndaky tutýan möhüm ornuna bagyşlanýar. Atalaryň çagalarynyň durmuşyna ýetirýän täsiri “ýitmez we ömürlük” diýlip häsiýetlendirilýär. Hasabatda atalaryň çaga idetmekde, terbiýelemekde, göreldeli ata bolmakda, eneleriň we çagalaryň saglygyna ýetirýän täsirleri we maşgaladaky zorlugyň öňüni almaga degişli çäreler, sanlar, maglumatlar, barlaglar, meýilnamalar, dürli döwletleriň bu babatda alyp barýan syýasatlary beýan edilýär.

Biziň her birimiz tomus paslynyň ýetip gelmegine sabyrsyzlyk bilen garaşýarys. Çagalar tomusky dynç alyş rugsadynda, size hem öňde zähmet rugsadyny alyp, dynç alma şatlygy garaşýar. Biziň köpümiz tomsy syýahatlara gitme bilen geçirmegi meýilleşdirsek, köpümiz güneşli tomsy öýümizde geçirmegi hyýallaşdyrýarys. Ýöne biziň yssy klimatymyzda, nädip saglyga zyýan ýetirmezden güneşli günlerden lezzet alyp, tomsuň jöwzasyndan goranmak mümkinkä?

Yssy we dymyk howada hemmeler üçin peýdaly bolup biljek birnäçe ýönekeý düzgünleri berjaý etmek peýdalydyr. Gartaşan, artykmaç beden agramly adamlara we ýürek-damar ulgamynyň kesellerinden ejir çekýän adamlara bolsa olary berjaý etme has hem möhüm bolup durýandyr.

Häzirki döwürde, sen klimatyň üýtgemegi bilen öz gündelik ýaşaýyşyňdaky edýän hereketleriň arasyndaky baglanşyk barada pikir edip gördüňmi? Mümkin sen, "Aý, bir adamyň ulanýan zatlary, edýän hereketleriniň täsiri, meselem gaz, nebit gazyp çykarmak, awtoulaglary sürmek netijesinde çykýan hapalar bilen deňeşdireňde ujypsyz bolmaly" diýmegiň hem mümkin. Ýöne seniň irdenden gün ýaşýança ýaşaýyş uçin edýän hemme hereketleriň daşky gurşawda ýitmeýän yz galdyrýar. Ulanýan ulaglarymyz, iýýän iýmitlerimiz, satyn alýan geýimlerimiz, dürmuş ýörelgelerimiz – şularyň hemmesi klimatyň üýtgemegini haýallatmakda uly orun eýeleýärler.

Mançestr uniwersitetiniň hünärmenleri erkek adamlaryň "esasy erkeklik duýgusyna" (esasy instinktine) ýaramaz täsirini yetirýän hünärleriň sanawyny bellige aldylar. Lukmanlar synagyň gidişinde bedene zyýan ýetirýän endikleriň, iş şertleriniň, ynjalyksyzlygyň ýa-da stress yagdaýlarynyň agdyklyk etmesiniň gönüden-göni erkek adamlaryň meşgul bolýan hünarleri bilen baglydygyny ýüze çykardylar. Şeýle-de, bu ýagdaýdaky erkek adamlarda maşgalasy bilen aýrlylşmagynyň kop bolmagy hem esasy ünsi özüne çekdi.

Gözlegleriň esasynda alnan netijeler öwerlik däl. Görnüşinden belli bolşy ýaly, hünärleriň hemmesi diýen ýaly, her hili ýollar bilen erkekleriň saglygynyň berkligini synagdan geçirýär. Mançestrli alymlar käbir "pajarlap ösýän" hünärler barada aýratyn durup geçdiler.

Beden agramynyň aşa ýokarlanmagy netijesinde döreýän semizlik adamyň jynsy hyjuwyny peseldip, ýakyn gatnaşyklaryň ýygylygyny azaldyp bilýär.

Aýal maşgalalarda beden agramynyň aşa ýokarlanmagy has agyr ruhy kynçylyklara getirip biler. Sebäbi, olaryň pikiri boýunça, semiz adam owadanlygyny, tebigatyň beren gözel syratyny, ýüzüniň we bedeniň öňki durkuny ýitirýär. Şol aýallaryň özüne bolan ynamy gaçyar. Olaryň öňki mesaýy durmuşy – gizlin durmuşa öwrülip başlaýar, köpçülikden gaçyp öz ýaşaýşyny kynlaşdyrýarlar. Erkli aýallar özüne ýigrenç döredýän kilogrammlar bilen göreşip başlaýarlar.

Ýat – adamyň ýaşap geçen islendik pursatlaryny, ýagdaýlaryny, maglumatlary özünde saklaýan we geljekki günlerine ýetirýän ýokary derejeli mehanizmdir.

Ýat öz häsiýeti boýunça uzak wagtlyk we gysga wagtlyk bolup bilýär.

Ilkinji nobatda gysga wagtlyk ýat işläp başlaýar. Siz öz joraňyzyň ýa-da dostuňyzyň dilinden çykan sözi şol wagt ýeňil gaýtalap bilersiňiz, ýöne birnäçe sagatdan soňra sözme-söz ýatlap bilmersiňiz. Sebäbi ol maglumat gysga wagtlyk ýatda saklanandyr. Gysga wagtlyk ýat wagtlaýynça belli bir maglumaty saklap, soňra ornuny uzak wagtlyk ýat bilen çalyşýandyr.

Salam hormatly lukman! Ýetginjek oglanlaryň sesiniň ýognamagy naçe yaşda başlap, naçe yaşda gutarýar? Sesiň inçe bolmagynyn sebäbi näme we oňa garşy çäreler barmy?

Saýtyň okyjysy.

Hormatly lukman! Meniň 15 ýaşly oglumyň sesiniň üýtgeýändigini duýýaryn: ol käwagt ýogyn, käwagt inçe bolýar, käwagtlar bolsa gyrylýar. Ýetginjeklikde şeýle bolýandygy barada men bir ýerde okapdym. Bu dogrudan hem şeýlemi we onuň sebäbi nämeden?

Saýtyň okyjysy.

Biziň saglygymyza näme howp salýar?

XX asyryň üçünji ýarymy uly ylmy açyşlaryň, tehniki özgerişikleriň we ösüşleriň döwri bolup, lukmançylyk ylymynda hem uly öňegidişlikleri gazanmaga ýardam berse-de, adam saglygyna degişli kynçylyklaryň doly we gutarnykly çözülmegini şu güne çenli gazanyp bolanok.

Dogry, ýokanç keselleriň ençemesini ýeňip geçme ýa-da olara garşy öňüni alyş sanjymlary döretme, keselleriň emele geliş mehanizminiň doly öwrenilmegi we anyklaýyş-tehniki serişdeleriň kämilleşmegi, lukmançylyk ylmynyň ösüşinde ylmyň dürli pudaklarynyň (biologiýa, himiýa, fizika) gazananlaryny ornaşdyrmak hem-de ulanmak adam saglygyny goramakda uly bir ädimiň ädilmegine getirdi.

Adamyň ömrüniň dowamlylygy 45-50 ýyldan 75-85 ýyla çenli uzaldy. Ýöne adam bu ýaşan ömrüni sagdyn geçirip bilýärmi? Ylmy-tehniki ösüşiň gazananlary bilen gurşalan Adam hemişe öz sagdynlygyna güwä geçip bilermi?