Ginekolog lukmanlar ýumurtgalygyň kistasynyň döremegine sebäp bolup bilýän birnäçe faktorlary belläp geçýärler:

↪ Bedeniň gormonal durkunyň bozulmagy;

↪ Ýatgynyň, ýumurtgalyklaryň dowamly sowuklama hadysasy;

↪ Abortlaryň ýygy geçirilmegi, geçirilen operasiýalaryň jyns agzalaryna täsiri;

↪ Endokrin keselleriň bolmagy;

↪ Jyns gatnaşygy arkaly geçýän keseller;

↪ Gipofiziň, galkan şekilli mäziň keselleri;

↪ Nesilyzarlaýjylyk töwekgelligiň bolmagy.

GLP-1 terapiýalary näme?

GLP-1 (glýukagon ýaly peptid-1 reseptor agonistleri) – bular işdäni we gan şekerini kadalaşdyrmaga kömek edýän tebigy GLP-1 gormonyna öýkünýän derman serişdeleriniň klasydyr. Bu dermanlar ilkibaşda 2 tipli süýji keseli üçin ulanylýardy, emma häzirki günde ony aşa semizlik we horlanma bejergisinde hem ulanmaklyga rugsat berildi. GLP-1 dermanlarynyň käbiri infarktyň, insultyň, ýürek ýetmezçiliginiň, 2 tipli süýjüligiň, böwrek we bagyr keselleriniň döreme ähtimallygyny peseldýär.

Türkmenistanda erkeklere ortaça 65.7 ýyl ömür garaşýar, aýallar welin olardan azyndan 7 ýyl köp ýaşaýarlar. Olaryň tas 70%-i bolsa ýokanç däl kesellerden ýogalýarlar we janyna kast edýän erkekleriň hem sany aýallaryňkydan 7 esse köp.

Bu sanlar bize ýurdumyzda erkek bolup ýaşamagyň kynçylyklary barada nämeleri bildirýär? Erkekleriň ömürlerini uzaltmak we durmuş şertlerini gowulandyrmak üçin hökümet, jemgyýet we şahsyýet hökmünde nämeleri edip bileris?

Uky diňe bir dynçlyk bermän, eýsem seniň nähili uzak ýaşajakdygyň iň esasy görkezijileriniň biri bolup biler. Ýakynda ABŞ-daky ylmy barlagçylar uky ýetmezçiliginiň ömür ýyllaryňy azaltmakda nädogry iýmitlenmeden, hereketsizlikden we ýalňyzlykdan hem öňde durýandygynyň üstüni açdylar.

"Täze ýyl" diýlende esasy göz öňüne gelýän zatlaryň biri üsti doly täze ýyl saçagy bolsa gerek. Onuň ýany bilen hem oňa taýýarlanmagyň berýän howsalasy we ýadawlygy. Ýakynlaryňy sowgat bilen begendirmekden başlap, öý-içerleri arassalamak, saçakda goýuljak dürli nygmatlary taýýarlamak, belki-de çagalar bilen myhmançylyklarydyr syýahatlary planlamak ýa-da özüň öýde ençeme günläp myhman almak – baýramçylyk möwsüminiň başagaýlygy ýetik bolýar. Eger seni baýramçylyk "etsem-petsemleriň" sanawy ýa-da olaryň saljak gaýgy-aladasy howpurgadýan bolsa, ýadyňa sal: pikir edişiňden has köp zat seniň erkiňdedir. Nähili başagaý ýa-da uly maşgalaly kişi bolsaň hem, sanlyja usullaryň kömegi bilen, baýramçylygy rahat we lezzetli geçirip bilersiň.

Dünýäde milliarddan köp adam psihiki bozulmalardan ejir çekýär. Diňe 2021-nji ýylyň özünde dünýäde 727 müňe golaý adam öz janyna kast edipdir, janyňa kast etmek 15-29 ýaş aralykdaky ýaşlaryň ölümçiliginiň sebäpleriniň arasynda üçünji orny eýeläpdir we bu hadysalaryň 73% orta we pes girdejili ýurtlaryň paýyna düşüpdir.

Göwreliligi galdyryp bilmezlik meselesi aýala hem, erkek adama hem degişli bolup durýar. Önelgesizlik kynçylygy 35 ýaşdan ýaş aýallar üçin kadaly jyns gatnaşygy geçirilip 1 ýylyň dowamynda, 35 ýaşdan uly aýallar üçin bolsa 6 aýyň dowamynda göwrelilik galmadyk bolsa güman edilýär.

Göwreliligiň galmazlygy birnäçe sebäplere bagly bolup, ginekolog, androlog, endokrinolog, terapewt lukmanlarynyň utgaşdyrylan barlagyny we dowamly gözegçiligi we bejergini talap edýändir.

Sosial mediýada oturmak seniň hem rahatlygyňa, keýpiňe ýa-da okuwa/işe ýetişigiňe zyýanly täsir edýärmi? Onda sen ýeke dälsiň.

JAMA žurnalynda ýakynda çap edilen ylmy barlag sosial mediýadan diňe bir hepdelik daşlaşmagyň hem ýaşlarda psihiki saglygy ep-esli gowulandyrýandygyny ýüze çykardy.

Her aýalyň durmuşynda ir-u-giç ginekolog lukmany saýlama zerurlygyň döreýär. Bu jogapkärli saýlawdyr, çünki her aýal özüne düşünjek, diňlejek, goldaw berjek tejribeli hünärmene duşmaga ymtylýar.

Waksinasiýa (kesellere garşy öňüni alyş sanjymlaryň berilmegi) – belli kesellere garşy immun ulgamyny berkidiji çäredir. Bütündünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň (BSGG) bellemegine görä, bu çäre netijesinde her ýyl 3.4 mln ölümçiligiň öňi alynýar. Waksinasiýa epidemiýalaryň we pandemiýalaryň öňüni almaga kömek edýär.